Sáng 16-1-2026 tại Hà Nội, Tập đoàn Công nghiệp – Viễn thông Quân đội (Viettel) đã chính thức khởi công xây dựng nhà máy chế tạo chip bán dẫn đầu tiên tại Việt Nam. Tổng Bí thư Tô Lâm, Thủ tướng Phạm Minh Chính và nhiều quan chức lãnh đạo đã dự sự kiện.

Nghi thức khởi công xây dựng nhà máy chế tạo chip bán dẫn công nghệ cao Viettel ngày 16-1-2026. (Ảnh: VGP. Thanks).

Báo Chính phủ cho biết: Dự án do Viettel triển khai theo nhiệm vụ được Bộ Quốc phòng giao, trên cơ sở Nghị quyết của Chính phủ. Đây là dấu mốc quan trọng, lần đầu tiên Việt Nam hình thành năng lực chế tạo chip bán dẫn trong nước, tạo nền tảng cho mục tiêu từng bước làm chủ công nghệ lõi và phát triển hệ sinh thái bán dẫn trong nước.

Nhà máy chế tạo chip bán dẫn công nghệ cao Viettel được xây dựng tại Khu Công nghệ Cao Hòa Lạc (Hà Nội), trên diện tích 27 hecta, với định hướng trở thành hạ tầng quốc gia phục vụ nghiên cứu, thiết kế, thử nghiệm và sản xuất chip bán dẫn. Khi đi vào hoạt động, nhà máy có thể đáp ứng cho các ngành công nghiệp quốc gia như: hàng không vũ trụ, viễn thông, Internet vạn vật (IoT), sản xuất ô tô, thiết bị y tế, tự động hóa…

Theo Viettel, một sản phẩm chip bán dẫn hoàn chỉnh phải trải qua 6 công đoạn chính gồm: định nghĩa sản phẩm, thiết kế hệ thống, thiết kế chi tiết, chế tạo chip, đóng gói – đo kiểm và tích hợp – thử nghiệm. Thời gian qua, Việt Nam đã từng bước tham gia vào 5 công đoạn; riêng công đoạn chế tạo chip – khâu phức tạp và then chốt nhất – hiện chưa thể thực hiện trong nước. Việc xây dựng nhà máy chế tạo chip bán dẫn sẽ giúp hoàn thiện và khép kín toàn bộ quy trình sản xuất chip bán dẫn ngay tại Việt Nam.

Lãnh đạo Tập đoàn Viettel nhấn mạnh, dự án nhà máy bán dẫn được triển khai trong giai đoạn 2026-2030, với lộ trình từ xây dựng nhà máy, tiếp nhận công nghệ đến hoàn thiện quy trình và nâng cao hiệu quả vận hành. Mục tiêu đến hết năm 2027 hoàn thành đầu tư xây dựng, nhận chuyển giao công nghệ và bắt đầu sản xuất thử nghiệm. Giai đoạn 2028-2030 sẽ tập trung tối ưu quy trình, nâng cao hiệu suất dây chuyền theo các tiêu chuẩn của ngành, làm cơ sở để tiếp tục nghiên cứu và tiếp cận các tiến trình công nghệ hiện đại hơn.

Phối cảnh nhà máy chế tạo chip bán dẫn công nghệ cao Viettel. (Ảnh: Viettel).

Trong một sự kiện khác có liên quan, tối 15-1-2026, tại Trụ sở Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã tiếp ông Eduard Stiphout, Phó Chủ tịch Tập đoàn ASML (Hà Lan). Bày tỏ sự nhất trí với định hướng phát triển ngành công nghiệp bán dẫn của Chính phủ Việt Nam , ông Eduard Stiphout cho biết,  ASML đang nghiên cứu khả năng mở rộng chuỗi cung ứng tại Việt Nam, thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực đào tạo, nghiên cứu – phát triển, đồng thời xem xét thiết lập hiện diện chính thức và cung cấp thiết bị cho các khách hàng tiềm năng tại Việt Nam, qua đó góp phần hình thành và phát triển hệ sinh thái bán dẫn trong nước.

Được thành lập năm 1984 với tên gọi ban đầu là ASM Lithography, ASML là tập đoàn bán dẫn hàng đầu thế giới và giữ vị thế độc tôn trên thị trường nhờ sở hữu công nghệ quang khắc cực tím (EUV), công nghệ lõi quyết định năng lực sản xuất các thế hệ chip tiên tiến phục vụ AI, 5G và điện toán hiệu năng cao. Với quy mô vốn hóa thị trường thuộc nhóm cao nhất trong ngành bán dẫn và doanh thu duy trì ở mức khoảng 30-35 tỷ USD cùng đội ngũ hơn 40.000 nhân sự tại 60 cơ sở trên toàn cầu, ASML đóng vai trò mắt xích trung tâm trong chuỗi giá trị bán dẫn, chi phối trực tiếp lộ trình phát triển của nhiều tập đoàn hàng đầu khác.

Máy quang khắc được dùng trong dây chuyền sản xuất chip điện tử. Trong các máy này, các khuôn mẫu được tạo hình quang học trên lớp màng vật liệu nhạy sáng (photoresist) bao phủ trên tấm đế silicon. Quy trình này được lặp lại hàng chục lần trên một đế. Chất nhạy sáng sau đó được xử lý thêm để tạo ra các mạch điện tử thực tế. Hình ảnh quang học mà các máy của ASML xử lý được sử dụng trong chế tạo gần như tất cả các mạch tích hợp.

Khách hàng chính của ASML là các nhà sản xuất chip hàng đầu thế giới, chủ yếu là TSMC, Samsung và Intel, những công ty dựa vào các máy khắc quang học quan trọng của ASML để sản xuất chất bán dẫn tiên tiến, thúc đẩy nhu cầu cho mọi thứ từ chip AI đến điện thoại thông minh. Ba gã khổng lồ này chiếm phần lớn doanh thu của ASML, trong đó TSMC là người mua lớn nhất, tiếp theo là Samsung và Intel.

Trước đó, ngày 30-4-2025, CT Semiconductor (thành viên Tập đoàn CT Group) đã khởi công giai đoạn 2 lắp đặt dây chuyền sản xuất nhà máy chip ATP, trở thành nhà máy ATP đầu tiên do người Việt đầu tư và làm chủ công nghệ.

Nhà máy nằm trên đại lộ DT 743, ở vị trí chiến lược giữa TP.HCM và Đồng Nai, chỉ cách Đại học Quốc gia TP.HCM và các trường đại học khác chỉ vài km.

Với số vốn đầu tư cho giai đoạn 2 khoảng 100 triệu USD, nhà máy chip ATP (Assembly, Test and Packaging – lắp ráp, kiểm tra chất lượng, đóng gói) của CT với 100% vốn của Việt Nam dự kiến sẽ đạt công suất lên đến 100 triệu chip/năm vào năm 2027.

H.X.